Kynnast hugmyndum manna um uppbyggingu alheimsins

Úr Wikibókunum, frjálsa kennslubókasafninu
Jump to navigation Jump to search

Sól, tungl og stjörnur - kafli 3 - Sólkerfið[breyta]

Sólkerfið verður til[breyta]

Geimþokukenningin[breyta]

  • Höggbylgjur fóru frá sprengistjörnu um geimþoku eða gasský.
  • Geimþokan fór að snúast sífellt hraðar.
  • Þyngdarkrafturinn dró meira og meira efni inn í skífuna í miðjunni.
  • Sólin varð til úr miðparti skífunnar
  • Kekkir úr gasi og ryki mynduðust í kringum skífuna
    • Kekkirnir urðu að frumplánetum

Innri reikistjörnurnar[breyta]

  • Reikistjörnurnar næst sólinni (Merkúr, Venus, Jörðin og Mars) voru svo heitar að léttar lofttegundir eins og helíum og vetni tolldu ekki við þær heldur gufuðu upp
    • Efnin sem urðu eftir voru málmar og grjót.

Ytri reikistjörnurnar[breyta]

  • Þær sem voru lengra frá sólinni voru kaldari (Júpiter, Satúrnus, Neptúnus, Úranus).
  • Létt gös tolldu við þær og þær urðu mjög stórar og eru kallaðar Gasrisar.
  • Þær eru aðallega úr léttum gastegundum

Tungl og smástirni[breyta]

  • Þegar reikistjörnurnar kólnuðu mynduðust í kringum þær fylgihnettir eða tungl.
  • Fá hjá innri reikistjörnunum
  • Mörg hjá ytri reikistjörnunum.
  • Milli Mars og Júpiter mynduðust mörg smástirni úr litlum efniskekkjum; Smástirnabeltið

Hreyfing reikistjarnanna[breyta]

Lögun Jarðar[breyta]

  • Fyrst var talið að jörðin væri flöt
  • Hugmyndir um kúlulögun jarðar komu þó fram á fimmtu öld fyrir Krist (Forngrikkir)
  • Sannanir
    • Sést vel við sjó
    • Pólstjarnan hækkar á lofti ef farið er norður
    • Bogamyndaður skuggi á tunglinu í tunglmyrkvum

Jarðmiðjukenningin[breyta]

  • Forngrikkir töldu að jörðin væri miðja alheimsins.
  • Rök: Þungir hlutir leita niðri á við. Eru að leita til heimkynna sinna í miðju alheimsins.

Sólmiðjukenningin[breyta]

  • Kópernikus (1473-1543) aðhylltist sólmiðjukenninguna.
  • Sólin í miðju alheimsins en ekki jörðin.
    • Jörðin ein af reikistjörnunum
    • Allar reikistjörnurnar á braut um sólu.
  • Jörðin snýst um möndul sinn og tunglið snýst í kringum jörðina.
  • Umferðartími reikistjarna: Tíminn sem það tekur hana að fara einn hring um sólina.(Ár)
  • Sólarhringur: Tíminn sem tekur reikistjörnur að snúast einn hring um möndul sinn.

Brautir reikistjarnanna[breyta]

  • Kepler(1571-1630) uppgötvaði að reikistjörnurnar hreyfast ekki eftir fullkomnum hringjum.
  • Brautirnar eru í raun sporbaugar.


Heimildir[breyta]

Sól, tungl og stjörnur. Kafli 3-1 og 3-2.